🛑 ₹500 च्या नोटांबाबत RBI चे नवीनतम नियम – अफवा आणि सत्य
सध्या ₹500 च्या नोटांवर कोणतीही नवीन बंदी नाही.
आरबीआयने केवळ एटीएममध्ये ₹100 आणि ₹200 च्या नोटांचे वितरण वाढवण्यासाठी नवीन नियम जारी केले आहेत.
हे नियम ₹500 ची नोट बंद होईल असे सुचवत नाहीत.
1. एटीएमसाठी जारी केलेले नवीन आरबीआय निर्देश RBI New Rule
एप्रिल 2025 मध्ये रिझर्व्ह बँकेने सर्व बँका आणि व्हाईट लेबल एटीएम ऑपरेटरना खालील नियम दिले:
पहिला टप्पा – 30 सप्टेंबर 2025 पर्यंत
- देशातील किमान 75% एटीएममध्ये एका कॅसेटमधून ₹100 किंवा ₹200 च्या नोटा देणे बंधनकारक.
दुसरा टप्पा – 31 मार्च 2026 पर्यंत
- किमान 90% एटीएममध्ये लहान मूल्याच्या नोटांचे वितरण असणे आवश्यक.
👉 याचा अर्थ
- ₹500 च्या नोटा बंद होणार नाहीत.
- त्या कायदेशीर चलन (Legal Tender) म्हणून कायम उपलब्ध राहतील.
- हा नियम फक्त व्यवहार सोपे व्हावेत म्हणून लहान नोटांचा पुरवठा वाढवण्याबद्दल आहे.
२. ₹500 च्या नोटा बंद होण्याबाबतच्या अफवा
- कोणताही सरकारी किंवा RBI चा आदेश ₹500 ची नोट बंद करण्याबाबत नाही.
- PIB Fact Check नेही हे स्पष्टपणे सांगितले आहे.
- सध्या चलनातील सर्व ₹500 च्या नोटा पूर्णपणे वैध आहेत.
🔍 ₹500 ची नोट खरी की नकली? ओळखण्यासाठी आवश्यक तपशील
नकली नोटांच्या वाढत्या घटनांमुळे, ₹500 ची नोट खरी आहे की नाही हे तपासण्यासाठी खालील २० वैशिष्ट्ये पाहणे आवश्यक आहे.
A. अग्रभाग (Front Side) ची वैशिष्ट्ये RBI New Rule
| क्र. | वैशिष्ट्य | ओळख |
|---|---|---|
| 1 | सी-थ्रू रजिस्टर | प्रकाशात धरल्यास ₹500 स्पष्ट दिसतो |
| 2 | Latent Image | बाजूने बघितल्यास ₹500 अंक दिसतो |
| 3 | देवनागरी ‘५००’ | नोटेवर देवनागरी मूल्य |
| 4 | मायक्रो टेक्स्ट | ‘भारत’ आणि ‘India’ (भिंगातून स्पष्ट) |
| 5 | सुरक्षा धागा | हिरवा → निळा रंग बदल, ‘RBI’ व ‘भारत’ |
| 6 | वॉटरमार्क | गांधींचे चित्र + ₹500 |
| 7 | गव्हर्नरची शपथ | I promise to pay the bearer… |
| 8 | Ascending Numbers | नंबर small → big |
| 9 | Color Shifting Ink | हिरवा → निळा |
| 10 | Raised Printing | गांधी, अशोक स्तंभ, ओळख चिन्ह स्पर्शाने जाणवते |
B. पाठीमागील (Reverse) वैशिष्ट्ये
- छपाईचे वर्ष
- स्वच्छ भारत लोगो
- भाषा पॅनेल (15 भाषा)
- लाल किल्ल्याचे चित्र
📜 RBI आणि चलन व्यवस्थापन – आवश्यक माहिती
1. RBI कशावर नियंत्रण ठेवते?
- चलन जारी करणे – महात्मा गांधी (नवीन) सिरीजच्या नोटा
- चलन वितरण – बँकांना पुरवठा
- कायदेशीर चलन दर्जा – कोणत्या नोटा वैध आहेत हे जाहीर करणे
- जुनी/फाटलेली नोट परतावा योजना
2. 2016 विमुद्रीकरण – काय बंद झाले?
- 8 नोव्हेंबर 2016 ला जुनी ₹500 आणि ₹1000 नोटा बंद.
- त्यानंतर आलेल्या नवीन ₹500 नोटा आजही कायदेशीर आणि वैध आहेत.
3. खराब/फाटलेल्या नोटा बदलण्याचे नियम
RBI (Note Refund Rules 2009) नुसार:
| नोटेची स्थिती | काय मिळते? |
|---|---|
| पूर्ण नोट | पूर्ण रक्कम |
| अर्धी नोट | अटींनुसार 50% रक्कम |
| खूप खराब | काहीवेळा नाही (Nil) |
| रंग गेलेली | बदलून मिळू शकते |
| फाटलेली पण महत्वाच्या भागासह | बदलून मिळू शकते |
✔️ महत्त्वाचे निष्कर्ष
- ₹500 ची नोट बंद नाही, आणि बंद करण्याची कोणतीही योजना नाही.
- एटीएममध्ये ₹100/₹200 चा पुरवठा वाढवणे हा फक्त व्यवहार सुलभ करण्याचा निर्णय आहे.
- नकली नोटांपासून बचावासाठी नोटेची सर्व वैशिष्ट्ये तपासा.
- RBI कडून जारी केलेली सध्याची ₹500 नोट पूर्णपणे कायदेशीर चलन आहे.