भारत-अमेरिका एलपीजी आयात करार: महत्त्वाचे मुद्दे
भारतातील घरांमध्ये स्वयंपाकासाठी एलपीजीचा वापर मोठ्या प्रमाणावर—सुमारे ६२%—होतो. मात्र, देशातील जवळपास ९०% एलपीजी परदेशातून आयात करावे लागते. आतापर्यंत यातील मोठा भाग मध्य-पूर्व देशांकडून मिळत होता. या पार्श्वभूमीवर, भारताने अमेरिकेसोबत एलपीजी आयातीसाठी एक महत्त्वपूर्ण करार केला आहे.
भारत-अमेरिका एलपीजी आयात कराराचे तपशील
आयात प्रमाण
- २०२६ मध्ये अमेरिकेतून अंदाजे २.२ दशलक्ष टन एलपीजी आयात करण्यात येणार आहे.
एकूण वाटा Gas Cylinder Prices
- हे प्रमाण भारताच्या एकूण वार्षिक एलपीजी आयातीपैकी सुमारे १०% असेल.
मुख्य उद्देश
- एलपीजी आयातीचे स्रोत विविध करणे.
- मध्य-पूर्व राष्ट्रांवरील अवलंबित्व कमी करणे.
सरकारी संकेत
- पेट्रोलियम मंत्री हरदीप पुरी यांनी हा करार भारत-अमेरिका टॅरिफ तणाव कमी करण्यात मदत करेल, असे सांगितले.
ज्या कंपन्यांनी करार केला
- इंडियन ऑइल
- भारत पेट्रोलियम
- हिंदुस्तान पेट्रोलियम
आयातीचा प्रकार आणि जागतिक परिस्थिती Gas Cylinder Prices
भारतातील गरज
भारत स्वयंपाकासाठी ब्यूटेन-प्रधान एलपीजी अधिक उपयुक्त मानतो, जो मध्य-पूर्व देशांतून मिळतो.
अमेरिकन एलपीजीचे स्वरूप
- अमेरिकेतून मिळणारा एलपीजी प्रोपेन-प्रधान असतो.
- भारतीय हवामानात तो तुलनेने कमी परिणामकारक मानला जातो.
आता आयात वाढण्यामागचे कारण
- अलीकडे चीनने अमेरिकन एलपीजी आयात कमी केली आहे.
- त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात अमेरिकी एलपीजीचे दर घसरले आहेत.
- स्वस्त दरांचा फायदा घेण्यासाठी भारताने अमेरिकी आयात वाढवण्याचा निर्णय घेतला.
गॅस सिलिंडरचे दर कमी होतील का?
या करारामुळे आयात खर्च कमी होण्याची शक्यता आहे, पण गॅस सिलिंडरचे दर तात्काळ कमी होतील, अशी अपेक्षा ठेवणे अवास्तव आहे. Gas Cylinder Prices
कारणे:
1) दर सरकार निश्चित करते
एलपीजी सिलिंडरचे दर सरकारच ठरवते आणि त्यात अनेक घटकांचा समावेश असतो.
2) तेल कंपन्यांचा तोटा
- सध्या तेल कंपन्यांना प्रत्येक सिलिंडरवर सुमारे ₹220 तोटा सहन करावा लागत आहे.
- २०२४–२५ मध्ये कंपन्यांचा एकूण तोटा ₹41,270 कोटी झाला.
3) सबसिडीचा ताण
- हा तोटा सरकार अनुदानाद्वारे भरून काढते.
- आयात स्वस्त झाली तरी ती रक्कम प्रथम कंपन्यांच्या तोट्यातून भरून काढली जाते.
परिणाम
अमेरिकेकडून स्वस्त एलपीजी मिळाल्याने सरकारवरील आर्थिक ताण कमी होऊ शकतो, परंतु ग्राहकांना तात्काळ किंवा थेट फायदा मिळेलच असे नाही. Gas Cylinder Prices
भविष्यातील योजना आणि दिशा
स्थानिक उत्पादन
- २०२४ मध्ये भारताने १.३ दशलक्ष टन एलपीजी उत्पादन केले—जे एकूण वापराच्या ४२% इतके.
- उर्वरित भाग (सुमारे ६६%) आयातीवर अवलंबून आहे.
भावी लक्ष्य
- २०३० पर्यंत भारताचे एलपीजी स्थानिक उत्पादन १५% वाढवण्याची योजना आहे.
कराराचा दीर्घकालीन फायदा
- आयात खर्चात बचत
- सबसिडीवरील सरकारी ताण कमी होण्याची शक्यता
- आयात स्रोतांचे विविधीकरण